198 il öncə Azərbaycan torpaqlarını ayıran müqavilə - TÜRKMƏNÇAY

1828-ci il Türkmənçay müqaviləsi Rusiya ilə İran (İran) arasında 1826-1828-ci illər Rusiya-İran müharibəsinə son qoyan sülh müqaviləsi idi.

AZpress.AZ xatırladır ki, 10 fevralda (22 fevral) Türkmənçay kəndində (Təbriz yaxınlığında) imzalanmışdır. Aleksandr Qriboyedov müqavilənin şərtlərinin hazırlanmasında iştirak etmişdir.

Müqavilə Rusiyanın 1813-cü il Gülüstan müqaviləsi çərçivəsində ərazi əldə etmələrini təsdiqlədi. Türkmənçay müqaviləsi ilə İrəvan və Naxçıvan xanlıqları da Rusiyaya verildi, Fars hökuməti isə ermənilərin Qafqaza köçürülməsinə mane olmayacağına söz verdi. Farsa 20 milyon rubl gümüş ianə qoydu. Rusiyanın Xəzər dənizində donanma saxlamaq üçün müstəsna hüququ təsdiqləndi. Tərəflər elçi missiyaları mübadiləsi apardılar. Rusiya hökuməti Rusiya ilə müqaviləni imzalayan Abbas Mirzəni Fars taxtının varisi kimi tanıdı.

Sülh müqaviləsi ilə eyni vaxtda rus tacirlərinə İran boyunca sərbəst ticarət hüququ verən ticarət müqaviləsi imzalandı. Müqavilə Rusiyanın Zaqafqaziyadakı mövqeyini gücləndirdi, Rusiyanın Yaxın Şərqdəki təsirinin genişlənməsinə töhfə verdi və Britaniyanın Farsdakı mövqeyini sarsıtdı.

Müqavilə Türkiyə ilə yanaşı, Farsda yaşayan ermənilər üçün də böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Onun imzalanması nəticəsində təxminən 80 min erməni Zaqafqaziyaya, təxminən 700 erməni ailəsi isə əsasən Qarabağın aran bölgəsinə köçürüldü.