Abhay Kumar: 

Ayurveda: Daha sağlam dünya üçün Hindistanın qədim həyat elmi

Abhay Kumar

Hindistanın Azərbaycandakı səfiri

 

Həyat haqqında biliyə əsaslanan qədim Hindistan elmi

Müasir xəstəxanalar, laboratoriyalar və əczaçılıq sənayesi meydana gəlməzdən çox əvvəl qədim Hindistanda sağlamlıq, xəstəliklər, qidalanma, insan fiziologiyası və fərdlə təbiət arasındakı münasibətlər barədə inkişaf etmiş anlayış formalaşıb. Bu biliklər sözün əsl mənasında “həyat haqqında bilik” mənasını verən Ayurvedaya çevrildi (Ayus – həyat və Veda – bilik). Onun əsasları Hindistanın qədim intellektual və tibbi ənənələrində öz əksini tapmış və əsrlər ərzində Çaraka Samhita və Suşruta Samhita kimi mətnlər vasitəsilə sistemləşdirilib. Bu mətnlər daxili xəstəliklərin müalicəsi, cərrahiyyə, qidalanma, profilaktik səhiyyə, diaqnostika və sağlamlığın qorunması kimi məsələləri əhatə edirdi.

Ayurveda heç vaxt yalnız xəstəliklərin müalicəsi metodu kimi nəzərdə tutulmayıb. O, sağlamlığa bədən, ağıl, qidalanma, ətraf mühit və gündəlik davranışları əhatə edən tarazlıq vəziyyəti kimi yanaşırdı. Bu vahid yanaşma profilaktik və fərdiləşdirilmiş səhiyyə ilə bağlı müasir müzakirələrdə getdikcə daha çox aktuallıq qazanır. Əhəmiyyətli məqam ondan ibarətdir ki, Ayurveda bu gün yalnız ənənəvi biliklərlə məhdudlaşmır: Hindistanda müasir elmi metodlardan istifadə etməklə Ayurvedik dərman və təcrübələri araşdıran ixtisaslaşmış qurumlar və tədqiqat proqramları yaradılıb. Hindistanın Ayush Nazirliyi Ayurveda və digər Hindistan tibb sistemləri üzrə tədqiqatlardan əldə edilmiş seçilmiş araşdırmaları və sübutları özündə birləşdirən Ayuş Tədqiqat Portalını (Ayush Research Portal) yaradıb. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da Ayurveda praktikası və təlimi üçün keyfiyyət, təhlükəsizlik, tənzimləmə və mütəxəssis səriştəsinə xüsusi diqqət yetirən standartlar hazırlayıb.

Elmi tədqiqatlar ayrı-ayrı Ayurvedik preparatları, dərman bitkilərini, qidalanma təcrübələrini və müalicəvi yanaşmaları araşdırmaqda davam edir. Məsələn, 21 mindən çox iştirakçının cəlb olunduğu 199 randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatı əhatə edən sistematik icmal və meta-analiz 2-ci tip diabeti olan insanlarda bir sıra Ayurvedik müdaxilələrin qanda qlükoza səviyyəsinə nəzarətin göstəricilərində yaxşılaşma ilə bağlı sübutlar təqdim edib. Bununla yanaşı, bəzi tədqiqatların keyfiyyəti və hesabatlılığı ilə bağlı məhdudiyyətlərə, eləcə də daha yaxşı hazırlanmış klinik sınaqlara ehtiyac olduğuna diqqət çəkilib. Buna görə də müasir yanaşma Ayurvedanı müasir tibblə qarşı-qarşıya qoymaq deyil, Ayurvedik müdaxilələri ciddi elmi araşdırmalara cəlb etmək və təhlükəsizliyi və effektivliyi sübut edilənləri uyğun səhiyyə şəraitinə inteqrasiya etməkdir.

 

Qədim Hindistandan dünyaya

Əsrlər ərzində Ayurveda tibb, cərrahiyyə, qidalanma, farmakologiya, profilaktik səhiyyə və sağlam həyat tərzini əhatə edən geniş bilik sisteminə çevrilib. Onun təsiri intellektual, ticari və mədəni mübadilələr vasitəsilə Hindistan yarımadasından kənara yayılıb. Hindistanın dərman bitkiləri və müalicə ənənələri haqqında biliklər Asiya və digər bölgələrdəki tibbi ənənələrlə qarşılıqlı əlaqəyə girib, alimlər, səyyahlar və tələbələr isə Hindistan biliklərinin coğrafi sərhədlərdən kənara ötürülməsinə kömək ediblər.

Bu paylaşma ruhu Ayurvedanın mühüm xüsusiyyətlərindən biri olaraq qalır. Onun bilikləri mətnlərdə qeyd edilib, təhsil müəssisələrində öyrədilib və nəsildən-nəslə ötürülüb, müstəsna və ya gizli ənənə kimi qorunmayıb. Hindistanın yanaşması daim öz biliklərini bəşəriyyətin daha geniş mənafeyi naminə paylaşmaq olub.Bu fəlsəfə Hindistan sivilizasiyasının “Vasudhaiva Kutumbakam” – “dünya bir ailədir” idealı ilə dərindən səsləşir.

Müasir dövrdə Ayurvedanın beynəlxalq əhatəsi əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir. Hindistanın Camnaqar şəhərində ÜST-nin Ənənəvi Tibb üzrə Qlobal Mərkəzinin (WHO Global Centre for Traditional Medicine) yaradılması ənənəvi təbabətə artan qlobal marağın, elmi tədqiqatlara, sübutlara, standartlara və məsuliyyətli inteqrasiyaya olan ehtiyacın mühüm göstəricisidir.

Ayurveda müasir dövrdə niyə əhəmiyyətlidir?

Ayurvedanın aktuallığı xüsusilə dünyanın müxtəlif cəmiyyətlərinin həyat tərzi ilə əlaqəli xəstəliklərin artması, hərəkətsiz həyat tərzi, stress, qeyri-sağlam qidalanma vərdişləri və yüksək dərəcədə emal olunmuş qidalara artan məruz qalma ilə üzləşdiyi bir dövrdə özünü göstərir. Müasir səhiyyə böyük nailiyyətlər əldə edib və kəskin, yoluxucu, cərrahi və həyati təhlükəli vəziyyətlər üçün əvəzolunmaz olaraq qalır. Eyni zamanda, profilaktik səhiyyəyə və qidalanma, yuxu, fiziki fəaliyyət, stressin idarə olunması və uzunmüddətli rifaha diqqət yetirən yanaşmalara maraq artır.

Ayurveda bu amilləri öz fəlsəfəsinin mərkəzinə yerləşdirir. Xəstəliyin yaranmasını gözləmək əvəzinə, uyğun qidalanma, gündəlik rejim, fiziki fəaliyyət, yuxu, psixoloji rifah və dərman preparatlarından məsuliyyətli istifadə vasitəsilə tarazlığın qorunmasını vurğulayır. Bitkilərə, otlara, ədviyyatlara, yağlara və digər təbii materiallara verdiyi önəm də təbiətlə sıx əlaqəni əks etdirir.

Bununla belə, Ayurvedada təbii maddələrin ənənəvi istifadəsini hər bir təbii məhsulun avtomatik olaraq zərərsiz olması fərziyyəsindən fərqləndirmək vacibdir. Ənənəvi dərmanlar kimi, Ayurvedik preparatlar da düzgün müəyyənləşdirilməli, istehsal edilməli, dozalanmalı və təyin olunmalıdır. ÜST qeyd edir ki, Ayurvedik dərmanlar çirkləndikdə, saxtalaşdırıldıqda, yanlış müəyyənləşdirildikdə və ya düzgün istifadə edilmədikdə mənfi təsirlərə səbəb ola bilər və buna görə keyfiyyətə nəzarəti və pasiyent təhlükəsizliyini vurğulayır. Bu isə müasir tədqiqatların, standartlaşdırmanın və ixtisaslı mütəxəssis nəzarətinin vacibliyini göstərir.

Ayurveda sağlamlıq ehtiyaclarının geniş spektrində rol oynaya bilər — sağlam həzmi, yuxunu, stressin idarə olunmasını və ümumi rifahı dəstəkləməkdən xroniki xəstəliklər zamanı tamamlayıcı yanaşmalara qədər. 2-ci tip diabet kimi sahələr üzrə aparılan tədqiqatlar ümidverici nəticələr göstərib, lakin sübutların gücü ayrı-ayrı müdaxilələr üzrə dəyişir və daha yüksək keyfiyyətli klinik tədqiqatlara ehtiyac qalır. Mövsümi öskürək və soyuqdəymə kimi geniş yayılmış narahatlıqlarda Ayurvedik ənənələr uzun müddətdir qidalanma, bitki mənşəli vasitələr və həyat tərzi yanaşmalarından istifadə edir; ciddi və ya davamlı simptomlar zamanı isə mütləq müvafiq tibbi qiymətləndirmədən keçmək lazımdır.

Ayurveda və Yoqa: vahid tərəfdaşlıq

Ayurvedanın faydaları Hindistanın digər qədim bilik ənənələrindən biri olan yoqa ilə tamamlanır. Ayurveda sağlamlıq, qidalanma, gündəlik rejim və müalicəvi qayğı üçün çərçivə təqdim etdiyi halda, yoqa fiziki hərəkət, nəfəs təcrübələri, diqqətin cəmlənməsi və zehni tarazlığa töhfə verir. Birlikdə onlar bədən və zehnin qarşılıqlı əlaqədə olan ölçülərini nəzərə alan rifaha vahid yanaşma təklif edirlər.
Yoqanın qlobal populyarlığı Hindistanın profilaktik sağlamlığa dair yanaşmalarının davamlı aktuallığını nümayiş etdirir. Hindistan hökuməti də vahid rifahın bir-birini tamamlayan komponentləri kimi yoqa və Ayurvedanın elmi şəkildə öyrənilməsini və məsuliyyətli şəkildə dünyada yayılmasını təşviq edib.

Azərbaycanda Ayurveda

Ayurveda Azərbaycanda da getdikcə daha əlçatan olur. Shabran Wellbeing Resort-da Hindistandan olan terapevt və həkimlərin iştirakı ilə Ayurveda əsaslı sağlamlıq xidmətləri təqdim edilir. Ayurveda Bakıda Sri Sri Tattva mərkəzində də mövcuddur; burada hindistanlı həkim və mütəxəssislər Ayurvedik və sağlamlıq xidmətlərinin göstərilməsinə töhfə verirlər.

Ayurveda ilə maraqlanan insanlar üçün belə mərkəzlər Hindistanın qidalanma, rifah, terapiya və profilaktik sağlamlıq yanaşmalarını evə daha yaxın məkanda öyrənmək və müalicələrin arxasında dayanan fəlsəfə ilə tanış olmaq imkanı yaradır.

Hindistanın Ayurvedaya yenilənmiş öhdəliyi

Ayurvedaya qlobal marağın yenidən artması Baş nazir Narendra Modi və Hindistan hökuməti tərəfindən güclü şəkildə dəstəklənib. Onun rəhbərliyi dövründə Hindistan Ayush Nazirliyini yaradılıb, Ayurvedaya həsr olunmuş qurumlar gücləndirib, tədqiqatlar və keyfiyyət standartları təşviq edilib, beynəlxalq əməkdaşlıq genişləndirilib və Hindistanın ənənəvi təbabətinin qlobal miqyasda yayılmasını dəstəklənib. Milli AYUSH Missiyası Ayuş səhiyyə xidmətlərini, təhsili, keyfiyyətə nəzarəti və dərman xammalının davamlı mövcudluğunu gücləndirməyə yönəlib.

Hindistan həmçinin ənənəvi təbabət sahəsində, o cümlədən Camnağardakı Ənənəvi Tibb üzrə Qlobal Mərkəz vasitəsilə ÜST ilə sıx əməkdaşlıq edib. Daha yaxın dövrdə Ayuş məhsul və xidmətlərinin keyfiyyəti üçün qlobal meyar kimi nəzərdə tutulan “Ayush Mark” və My Ayush Integrated Services Portal kimi təşəbbüslər keyfiyyətin, standartlaşdırmanın və qlobal əlçatanlığın gücləndirilməsi istiqamətində səyləri daha da artırıb.

Beynəlxalq pasiyentlərin Hindistanın tibb sistemlərinə artan marağını nəzərə alan Hindistan hökuməti 2023-cü ilin avqustunda Ayurveda və digər Hindistan tibb sistemləri üzrə müalicə almaq istəyən xarici vətəndaşlar üçün xüsusi Ayuş Viza (Ayush Visa) kateqoriyasını tətbiq edib. Bu təşəbbüs Hindistana tibbi məqsədli səfərləri asanlaşdırmaq və onun ənənəvi səhiyyə sistemlərini beynəlxalq səviyyədə daha əlçatan etmək məqsədi daşıyır.

Gələcək üçün yaşayan irs

Ayurveda minlərlə il ərzində yaşayıb və inkişaf edib, çünki o, sadəcə dərmanlar toplusundan ibarət deyil — bədən, ağıl, cəmiyyət və təbiətlə harmoniyada yaşamaq fəlsəfəsidir. O, Hindistanın sivilizasiya irsinin mühüm hissəsini və insan rifahı haqqında bilikləri müşahidə etmək, sənədləşdirmək və paylaşmaq ənənəsinin uzun tarixini təmsil edir.

Profilaktik səhiyyəyə, davamlı həyat tərzinə və vahid rifaha getdikcə daha çox diqqət yetirilən bir dövrdə Ayurveda fərqli bir baxış təqdim edir: sağlamlıq sadəcə xəstəliyin olmaması deyil, davamlı tarazlıq vəziyyətidir. Hindistanın bugünkü səyləri bu qədim müdrikliyi qorumaqla yanaşı, onu müasir elmi tədqiqatlara, keyfiyyət standartlarına və məsuliyyətli praktikaya tabe etməkdir ki, onun potensial faydaları Vasudhaiva Kutumbakam – “dünya bir ailədir” ruhunda bütün dünya ilə paylaşıla bilsin.

Dünya 23 sentyabrda 11-ci Ayurveda Gününü qeyd edərkən, Hindistanın Azərbaycandakı Səfirliyi bu münasibətlə Böyük Hindistan Ayurveda Festivalını təşkil edir. Festival çərçivəsində Ayurveda üzrə ekspertlərin çıxışları, pulsuz tibbi məsləhətləşmələr, orijinal Ayurvedik məhsulların nümayişi və satışı, Ayurvedik qidalar, ənənəvi sağlamlıq təcrübələrinə dair interaktiv sessiyalar, həmçinin Hindistan musiqisi və rəqsini nümayiş etdirən mədəni proqramlar təqdim olunacaq.

* * *

* * *

ENG:

Ayurveda: India’s Ancient Science of Life for a Healthier World

By Ambassador Abhay Kumar
Ambassador of India to Azerbaijan

 

An Ancient Indian Science Rooted in the Knowledge of Life

Long before modern hospitals, laboratories and pharmaceutical industries emerged, ancient India had developed a sophisticated understanding of health, disease, diet, human physiology and the relationship between the individual and the natural world. This knowledge evolved into Ayurveda, literally meaning the “knowledge of life” (Ayus – life and Veda – knowledge). Its foundations are reflected in India’s ancient intellectual and medical traditions and were systematised over centuries through texts such as the Charaka Samhita and Sushruta Samhita, which addressed internal medicine, surgery, nutrition, preventive healthcare, diagnosis and the maintenance of health.

Ayurveda was never conceived merely as a method of treating disease. It approached health as a state of balance involving the body, mind, diet, environment and daily conduct. This holistic approach is increasingly relevant to contemporary discussions on preventive and personalised healthcare. Importantly, Ayurveda is today not limited to traditional knowledge: India has established dedicated institutions and research programmes to investigate Ayurvedic medicines and practices using contemporary scientific methods. The Ministry of Ayush maintains an Ayush Research Portal containing curated research and evidence from studies on Ayurveda and other Indian systems of medicine. The World Health Organization has also developed benchmarks for Ayurveda practice and training, specifically addressing quality, safety, regulation and practitioner competence.

Scientific research is continuing to examine individual Ayurvedic formulations, medicinal plants, dietary practices and therapeutic approaches. For instance, a systematic review and meta-analysis covering 199 randomised controlled trials involving more than 21,000 participants reported evidence of improvements in measures of glycaemic control for several Ayurvedic interventions in people with type 2 diabetes, while also noting limitations in the quality and reporting of some studies and the need for better-designed clinical trials. Thus, the contemporary approach is not to place Ayurveda and modern medicine in opposition, but to subject Ayurvedic interventions to rigorous research and integrate those that demonstrate safety and effectiveness into appropriate healthcare settings.

From Ancient India to the World

Over the centuries, Ayurveda developed into an extensive knowledge system encompassing medicine, surgery, nutrition, pharmacology, preventive healthcare and healthy living. Its influence travelled beyond the Indian subcontinent through intellectual, commercial and cultural exchanges. Knowledge of Indian medicinal plants and therapeutic traditions interacted with medical traditions across Asia and beyond, while scholars, travellers and students helped transmit Indian knowledge across geographical boundaries.
This spirit of sharing remains an important characteristic of Ayurveda. Its knowledge was recorded in texts, taught through institutions and transmitted through generations rather than being guarded as an exclusive or secret tradition. India’s approach has consistently been to share its knowledge for the wider benefit of humanity. This philosophy resonates deeply with the Indian civilisational ideal of “Vasudhaiva Kutumbakam” – the world is one family.
In the contemporary era, Ayurveda’s international reach has expanded considerably. The establishment of the WHO Global Centre for Traditional Medicine in Jamnagar, India, represents an important recognition of the growing global interest in traditional medicine and the need for scientific research, evidence, standards and responsible integration.

Why Ayurveda Matters in the Modern Age

The relevance of Ayurveda is particularly evident at a time when societies across the world are confronting rising lifestyle-related disorders, sedentary habits, stress, poor dietary patterns and increasing exposure to highly processed foods. Modern healthcare has made extraordinary advances and remains indispensable for acute, infectious, surgical and life-threatening conditions. At the same time, there is growing interest in preventive healthcare and approaches that address diet, sleep, physical activity, stress management and long-term wellbeing.
Ayurveda places these factors at the centre of its philosophy. Rather than waiting for illness to develop, it emphasises maintaining balance through appropriate food, daily routines, physical activity, sleep, mental wellbeing and responsible use of medicinal preparations. Its emphasis on plants, herbs, spices, oils and other natural materials also reflects a close relationship with nature.
At the same time, it is important to distinguish Ayurveda’s traditional use of natural substances from the assumption that every natural product is automatically harmless. Like conventional medicines, Ayurvedic preparations must be properly identified, manufactured, dosed and prescribed. WHO notes that Ayurvedic medicines can cause adverse effects when contaminated, adulterated, incorrectly identified or improperly used, and therefore stresses quality control and patient safety. This makes modern research, standardisation and qualified professional supervision essential.
Ayurveda can have a role across a wide spectrum of health needs—from supporting healthy digestion, sleep, stress management and general wellbeing to complementary approaches for chronic conditions. Research into areas such as type 2 diabetes has produced promising findings, although the strength of evidence varies between individual interventions and more high-quality clinical research remains necessary. For common ailments such as seasonal coughs and colds, Ayurvedic traditions have long used dietary, herbal and lifestyle approaches, while serious or persistent symptoms should always receive appropriate medical evaluation.

Ayurveda and Yoga: A Holistic Partnership

The benefits of Ayurveda can be complemented by Yoga, another of India’s ancient knowledge traditions. While Ayurveda provides a framework for health, nutrition, daily routines and therapeutic care, Yoga contributes physical movement, breathing practices, concentration and mental balance. Together, they offer a holistic approach to wellbeing that addresses the interconnected dimensions of body and mind.
The global popularity of Yoga demonstrates the continuing relevance of Indian approaches to preventive health. The Government of India has also promoted the scientific study and responsible global dissemination of Yoga and Ayurveda as complementary components of holistic wellbeing.

Ayurveda in Azerbaijan

Ayurveda is increasingly accessible in Azerbaijan as well. At the Shabran Wellbeing Resort, Ayurveda-based wellness services are available with therapists and doctors from India. Ayurveda is also available at the Sri Sri Tattva centre in Baku, where Indian doctors and specialists contribute to the provision of Ayurvedic and wellness services.
For people interested in experiencing Ayurveda, such centres provide an opportunity to explore Indian approaches to nutrition, wellness, therapies and preventive health closer to home, while also learning about the philosophy that lies behind the treatments.
India’s Renewed Commitment to Ayurveda

The global resurgence of interest in Ayurveda has received strong support from Prime Minister Narendra Modi and the Government of India. Under his leadership, India established the Ministry of Ayush, strengthened institutions dedicated to Ayurveda, promoted research and quality standards, expanded international cooperation and supported the globalisation of Indian traditional medicine. The National AYUSH Mission has sought to strengthen AYUSH healthcare services, education, quality control and the sustainable availability of medicinal raw materials.
India has also worked closely with the WHO on traditional medicine, including through the Global Centre for Traditional Medicine in Jamnagar. More recently, initiatives such as the Ayush Mark, intended as a global benchmark for quality of AYUSH products and services, and the My Ayush Integrated Services Portal have further strengthened efforts towards quality, standardisation and global accessibility.
Recognising the growing interest of international patients in Indian systems of medicine, the Government of India introduced a dedicated Ayush Visa (AY) category in August 2023 for foreign nationals seeking treatment under Ayurveda and other Indian systems of medicine. The initiative is intended to facilitate medical-value travel to India and make its traditional healthcare systems more accessible internationally.

A Living Heritage for the Future

Ayurveda has survived and evolved across thousands of years because it is more than a collection of medicines—it is a philosophy of living in harmony with the body, mind, community and nature. It represents an important part of India’s civilisational heritage and its long tradition of observing, documenting and sharing knowledge about human wellbeing.
In an age increasingly focused on preventive healthcare, sustainable living and holistic wellbeing, Ayurveda offers a distinctive perspective: health is not simply the absence of disease, but a continuing state of balance. India’s effort today is to preserve this ancient wisdom while subjecting it to modern scientific research, quality standards and responsible practice, so that its potential benefits can be shared with the world in the spirit of Vasudhaiva Kutumbakam – the world is one family.
As the world celebrates 11th Ayurveda Day on 23rd September, the Embassy of India is organizing the Great Indian Ayurveda Festival to mark this occasion featuring Ayurveda expert talks, free medical consultations, displays and sale of authentic Ayurvedic products, Ayurvedic food, interactive sessions on traditional wellness practices and cultural performances showcasing Indian music and dance.

 

++++++++++++++++++++   D İ Q Q Ə T :    ++++++++++++++++++++++

Tədbirlərinizin  ViDEO+FOTO ÇƏKİLİŞLƏRİNƏ  sifarişlər qəbul olunur:

əlaqə: WhatsApp- 010 528 3406, 050 331 1111